Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30, küresel iklim diplomasisinde yeni bir sayfa açtı. 21 Kasım 2025’te yayınlanan “COP 30 Eylem Gündemi Çıktı Raporu”, bu zirvenin sadece vaatlerin konuşulduğu bir yer değil, finansman ve somut projelerin masaya konduğu bir “uygulama zirvesi” olduğunu kanıtlıyor.
Rapor, Brezilya’nın “Mutirão” (tüm toplumun katıldığı imece/seferberlik) ruhuyla şekillendi ve 189 girişimin sonuçlarını raporlamasıyla şeffaflıkta rekor bir artış (geçen yıla göre 6 kat) sağlandı.
İşte Yeşil Ajanda okurları için rapordan derlediğimiz, gezegenin geleceğini şekillendirecek 5 kritik başlık:
1. Ormanlar İçin Dev Finansman: "Tropical Forest Forever"
COP30’un en büyük kazanımlarından biri, tropikal ormanların korunması için kurulan mekanizma oldu.
- 5.5 Milyar Dolarlık Fon: “Tropical Forest Forever Facility” (TFFF) resmen başlatıldı ve sponsor ülkelerden 5.5 milyar dolarlık taahhüt alındı.
- Yerli Haklarına Doğrudan Destek: Tarihi bir kararla, bu fonun en az %20’sinin doğrudan Yerli Halklara ve yerel topluluklara aktarılması kararlaştırıldı.
- Toprak Mülkiyeti: 15 hükümet, Yerli Halklara ve geleneksel topluluklara ait 160 milyon hektarlık arazinin mülkiyetini ve korunmasını güvence altına almayı taahhüt etti.
2. Enerji ve Ulaşımda Fosil Yakıtlara Veda Hızlanıyor
Rapor, enerji dönüşümünde trilyon dolarlık hareketliliği belgeliyor.
- 1 Trilyon Dolarlık Şebeke Yatırımı: “Utilities for Net Zero Alliance” (UNEZA), yenilenebilir enerji kapasitesini 2030’a kadar üç katına çıkarmak amacıyla şebeke ve depolama altyapısına 1 trilyon dolar yatırım yapacak.
- Sürdürülebilir Yakıtlar: “Belém 4x Pledge” (Belém 4 Katı Taahhüdü) ile, 2035 yılına kadar sürdürülebilir yakıt kullanımının (biyoyakıtlar, hidrojen vb.) 2024 seviyelerine kıyasla dört katına çıkarılması hedefleniyor.
- Yeşil Sanayileşme: Çelik ve çimento gibi sektörlerde dönüşüm için “Belém Yeşil Sanayileşme Bildirgesi” yayınlandı.
3. Tarımda Teknoloji Devrimi: Yapay Zeka Tarlalara İniyor
Gıda güvenliği ve iklim direnci için teknoloji ve finans birleştirildi.
- AgriLLM: Brezilya ve BAE, tarım için dünyanın ilk açık kaynaklı Büyük Dil Modeli (LLM) olan “AgriLLM”i tanıttı. Bu yapay zeka, çiftçilere yerel veriye dayalı öngörüler sunarak karar alma süreçlerini iyileştirecek.
- RAIZ Hızlandırıcısı: Bozulmuş tarım arazilerinin restorasyonu için Brezilya liderliğinde 10 ülkenin desteklediği “RAIZ” finansman hızlandırıcısı duyuruldu.
- Metan Azaltımı: Pirinç ve hayvancılık kaynaklı metan emisyonlarını düşürmek için 30 milyon dolar başlangıç fonuyla yeni inovasyon hızlandırıcıları devreye alındı.
4. Sağlık ve Şehirler İçin İlk Kez Küresel Bir Plan
COP30, iklim krizini bir sağlık krizi olarak resmen tanıdı.
- Belém Sağlık Eylem Planı: Dünyanın tamamen sağlığa adanmış ilk uluslararası iklim adaptasyon planı hayata geçti. 300 milyon dolarlık başlangıç yatırımıyla ısı stresi, dang humması ve hava kirliliği ile mücadele edilecek.
- Sıcaklarla Mücadele (Beat the Heat): 2030 yılına kadar 185 şehirde aşırı sıcak risklerini azaltmak için doğa temelli çözümler ve pasif soğutma teknolojilerini yaygınlaştıracak bir uygulama planı başlatıldı.
- Atıktan Enerjiye: “No Organic Waste” (NOW) girişimi ile organik atıklardan kaynaklanan metan gazının %30 azaltılması hedefleniyor.
5. Okyanuslar ve Finansal Şeffaflık
- Brezilya’dan %100 Koruma: Brezilya, 2030 yılına kadar 3.68 milyon kilometrekarelik ulusal sularının tamamını sürdürülebilir şekilde yöneteceğini açıkladı.
- Süper-Taksonomi: Yatırımcıların “sürdürülebilir” projeleri sınır ötesi olarak karşılaştırabilmesi için, ulusal taksonomileri birbirine bağlayan “Küresel Süper-Taksonomi” planı duyuruldu.
- Dezenformasyonla Mücadele: İklim değişikliği konusunda bilgi kirliliğini önlemek amacıyla “Bilgi Bütünlüğü Deklarasyonu” yayınlandı ve 10 ülke tarafından imzalandı.
COP 30 kapsamında yayımlanan Global Climate Action Agenda Outcomes Report, küresel iklim eyleminin hızlandığını, ülkeler, kentler, finans kuruluşları, şirketler ve sivil toplumun birlikte hareket ederek uygulama dönemine geçtiğini ortaya koydu.
Rapor; enerji dönüşümü, ulaşım, sanayi, tarım, şehir direnci, okyanuslar, biyolojik çeşitlilik, finansman ve sosyal kapsayıcılık gibi kritik alanlarda ölçek büyüten politikaları, yatırımları ve uygulamaları detaylandırıyor. Altı tematik eksende yürütülen çalışmalar; emisyon azaltımı, uyum, toplumsal dayanıklılık ve sürdürülebilir kalkınmayı aynı çerçevede ele alıyor.
Bu içerik, Yeşil Ajanda tarafından 21 Kasım 2025 tarihli “COP 30 Action Agenda Outcomes Report” verileri esas alınarak hazırlanmıştır.
