SKDM Hidrojen Rehberi: Elektrolizin Emisyonu Neden Sıfır Görünüyor?

Serinin dört bölümü boyunca aynı soruyu sorduk: hangi emisyon sayılıyor? Hidrojende cevap, mekanizmanın tasarımına dair rahatsız edici bir şeyi görünür kılıyor. Kömürle beslenen bir elektrolizör ile rüzgârla beslenen bir elektrolizör, SKDM beyanında aynı rakamı veriyor.

Sebep kimyasal değil, listeye dayalı. Avrupa Komisyonu’nun 14 Ağustos 2026 tarihli SKDM hidrojen kılavuzuna göre hidrojen, Tüzüğün Ek II listesinde yer alıyor, yani yalnızca doğrudan emisyonları hesaba giriyor. Elektrolizin doğrudan emisyonu ise asgari. Kılavuz bunu dolaylı da anlatmıyor: su elektrolizi ve klor-alkali elektrolizi, doğrudan emisyonları asgari olduğu için Metodoloji Tüzüğü’nde adıyla bile anılmıyor.

Bu, yeşil hidrojenin SKDM’de hiç ayrışmadığı anlamına gelmiyor. Ayrışıyor, ama başka bir belgeyle. Gübre kılavuzu, Komisyon’un kesin dönem için yayınladığı on kılavuz belgeden biriydi; hidrojen bir diğeri ve serinin en sade kapsamına sahip.

Hangi Hidrojen SKDM Kapsamında?

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması hidrojen için tek bir toplulaştırılmış ürün kategorisi tanımlıyor ve o kategorinin tek bir CN kodu var.

Tek Kod, Tek Kategori

Serinin geri kalanıyla karşıtlık keskin. Demir çelikte onlarca kod, çimentoda dört kategori, gübrede dört kategori ve iç içe geçmiş bir öncül zinciri vardı. Burada tek satır.

Miktar ton saf hidrojen olarak, tesis veya üretim süreci bazında ve menşe ülke için ayrı ayrı kaydediliyor.

Kapsam Dışında Ne Var?

Kapsam sınırı sanıldığından dar. Kılavuz yalnızca saf hidrojeni ve amonyak üretiminde kullanılabilir hidrojen-azot karışımlarını hidrojen kategorisine sokuyor. Dışarıda kalanlar:

• Sentez gazı üretimi.
• Rafineride veya organik kimya tesisinde üretilen hidrojen, eğer yalnızca o tesisin içinde tüketiliyorsa ve bir SKDM ürününün üretiminde kullanılmıyorsa.

Pratik sonucu şu: bir rafineri kendi hidrojenini üretip kendi içinde kullanıyorsa, o hidrojen SKDM hidrojen ürünü değil. Kapsam, hidrojenin ticarete konu olduğu ya da bir SKDM ürününe girdiği noktada başlıyor.

Elektrolizin Emisyonu Neden Sıfır Görünüyor?

Kesin dönemin hidrojen sektöründeki en belirleyici özelliği burada.

Hidrojen Ek II’de

Geçiş döneminde hidrojen sektöründe dolaylı emisyonlar raporlanıyordu. Kesin dönemde raporlanmıyor: hidrojen, SKDM Tüzüğü’nün Ek II listesinde, yani “yalnızca doğrudan emisyonların dikkate alındığı ürünler” arasında. Kılavuz bunu tek cümleyle bağlıyor: kesin dönemde elektrik tüketiminden kaynaklanan dolaylı emisyonların raporlanması gerekmiyor.

Bu, demir çelik ve alüminyumla aynı, çimento ve gübrenin tersi. Ama hidrojende sonucu daha sert, çünkü elektroliz rotasında emisyonun neredeyse tamamı elektrikten geliyor. Dolaylıyı çıkarınca geriye kayda değer bir şey kalmıyor.

Kılavuz, elektrolizden kaynaklanan doğrudan CO2 emisyonlarının asgari olduğunu, kayda değer çıkması hâlinde bunun muhtemelen yardımcı tesislerden geldiğini söylüyor.

Kilit mesaj: SKDM, hidrojende elektriğin karbon yoğunluğunu ölçmüyor. Yeşil ile gri hidrojeni ayıran şey mekanizmanın kendisi değil, yanına eklenen belge.

Yeşil Hidrojen Neyle Ayrışıyor?

Kılavuzun 3.1.3 bölümü, yalnızca dolaylı emisyonu olan üretim rotalarının var olduğunu kabul ediyor ve hidrojen Ek II’de olduğu için bunların SKDM ürünü bakımından geçerli olmadığını söylüyor. Ama bir koşul koyuyor: hidrojen öncül olarak kullanılıyorsa, en azından üretim rotası adlandırılmalı. Gerçek değer, yani sıfır kullanılacaksa, hidrojeni üreten tesisin SKDM kurallarına göre doğrulanması gerekiyor.

Burada önemli bir kolaylık var. Hidrojen, Yenilenebilir Enerji Direktifi kapsamında RFNBO (biyolojik kökenli olmayan yenilenebilir yakıt) olarak sertifikalandırılmışsa, doğrulama büyük ölçüde basitleştirilebiliyor. Kılavuz bunun zaten gerekli olduğunu da hatırlatıyor: AB’nin yenilenebilir enerji çerçevesinde “yeşil hidrojen” olarak ithalat için o sertifika şart. Dayanak, Komisyon Delege Tüzüğü (EU) 2023/1184.

Yani yeşil hidrojen üreticisinin SKDM’de kazandığı avantaj daha düşük bir gömülü emisyon rakamı değil, daha hafif bir doğrulama yükü ve zaten sahip olması gereken bir sertifikanın ikinci kez işe yaraması.

Gömülü Emisyonlar Nasıl Hesaplanıyor?

Çerçeveyi Metodoloji Tüzüğü (EU) 2025/2547 çiziyor.

Serinin Tek Basit Ürünü

Hidrojen, Metodoloji Tüzüğü’nün 1. maddesi ve Ek I uyarınca basit ürün olarak tanımlanıyor: üretimi için listelenmiş hiçbir öncül yok ve gömülü emisyonu yalnızca üretim sürecinin doğrudan emisyonlarından belirleniyor.

Serideki tek örnek bu. Klinker ve kalsine kil de basit üründü ama çimento karmaşıktı; gübrede zincir dört kademeydi. Hidrojenin arkasında hiçbir şey yok.

Buna karşılık hidrojenin kendisi öncül olabiliyor: amonyak, pik demir ve doğrudan indirgenmiş demir (DRI) üretiminde. Yani hidrojenin SKDM’deki asıl ağırlığı kendi kaleminde değil, başka sektörlerin hesabında.

Üretim Rotaları ve Sistem Sınırları

Kılavuz rotaları iki gruba ayırıyor. Doğrudan emisyon üretenler:

• Buhar reforming: metan, birincil ve ikincil reformasyonla karbondioksit ve hidrojene dönüşüyor. Tepkime güçlü endotermik, proses ısısı doğal gaz veya başka gaz yakıtın yakılmasıyla sağlanıyor; oluşan karbonmonoksitin neredeyse tamamı karbondioksite çevriliyor. Sistem sınırı doğal gaz desülfürizasyonundan başlayıp shift dönüşümü, ayırma ve saflaştırma ile emisyon kontrolüne kadar uzanıyor.
• Kısmi oksidasyon: artık fuel oil veya kömür gibi ağır hidrokarbon fraksiyonları kullanılıyor. Sistem sınırı buhar reformingle çok benzer, ek olarak proses gazı olarak oksijen üretimi ve gazlaştırma da içeride.
• Buhar krakeri: hidrojen burada ana ürün değil, nafta ve doğal gaz kondensatlarının termal krakinginde etilen ve propilen gibi hafif olefinlerle birlikte çıkan bir eş-ürün.

Doğrudan emisyonu asgari olanlar: su elektrolizi, klor-alkali elektrolizi ve sodyum klorat üretimi. İlk ikisi Metodoloji Tüzüğü’nde anılmıyor bile.

İzlenen doğrudan emisyonlar dört başlıkta toplanıyor: hidrojen veya sentez gazı üretimindeki yakıt yanması (yalnız sabit tesis, araç gibi hareketli üniteler hariç), sistem sınırları içinde tüketilen ölçülebilir ısıtma ve soğutmanın üretimi, elektrolizin yardımcı tesislerinden gelebilecek emisyonlar ve asidik baca gazı temizliğinde kullanılan soda külü gibi malzemeler. Bu kaynaklar ayrı ayrı değil toplanarak raporlanıyor.

Eş-Ürün Paylaştırması Molar Oranla

Hidrojen çoğu zaman tek başına üretilmediği için kılavuz bir paylaştırma kuralı veriyor: aynı çok işlevli üretim sürecinde eş-ürün olarak çıkan ürünler arasında emisyonlar molar orana göre bölünüyor (denklem 43). Bir eş-ürünün molar kütlesi bilinmiyorsa paylaştırma kütle üzerinden yapılıyor.

Kural üç yerde işliyor:

• Buhar krakerinde, çünkü hidrojen ana ürün değil. Operatörün hangi eş-ürünlerin yüksek değerli kimyasal sayılacağını tanımlaması gerekiyor. Kılavuz, AB ETS serbest tahsis kurallarındaki buhar krakeri kıyas tanımını kullanmayı öneriyor: hidrojen, asetilen, etilen, propilen, bütadien ve benzen; ayrılıp kullanılıyorsa toluen, ksilenler ve bütenler de.
• Su elektrolizinde, ama yalnız oksijen satılıyor veya başka süreçlerde kullanılıyorsa. Oksijen atmosfere veriliyorsa emisyonların tamamı hidrojene atfediliyor.
• Klor-alkali elektrolizinde ve klorat üretiminde, hidrojene düşen pay molar oranla bulunuyor.

Yakalanan Karbondioksit Nereye Gidiyor?

Buhar reformingde çıkan karbondioksit akışı çok saf ve ayrılıp yakalanıyor. Kılavuz örnek kullanım olarak üre üretimini veriyor, bir varyant olarak da kalıcı jeolojik depolamayı, yani karbon yakalama ve depolamayı (CCS) anıyor. Karbondioksit SKDM kurallarına uygun biçimde kalıcı olarak depolanır veya kimyasal olarak bağlanırsa, bu gömülü emisyon belirlemesine yansıyor.

Burada serinin en ince noktalarından biri var. Gübre bölümünde okuduğumuz kural şuydu: üre üretiminde tüketilen karbondioksit, kalıcı kimyasal bağlanma koşullarını sağlamadığı için tesiste salınmış sayılıyor.

🔎 Uzman Notu: Aynı molekül, gittiği yere göre iki farklı cevap alıyor. Buhar reformingde yakalanan karbondioksit kalıcı depolamaya giderse hesaba yansıyor; üre tesisine giderse salınmış sayılıyor. Hidrojen üreticisiyle üre üreticisinin aynı sahada olması bu sonucu değiştirmiyor.

Hangi Verileri Toplamanız Gerekiyor?

Kılavuzun ek raporlama tablosu hidrojen için tek kelime içeriyor: hiçbiri.

Serinin yükü buraya kadar artarak gelmişti. Demir çelikte dört ek parametre, alüminyumda üç, çimentoda bir, gübrede serinin en ağırı vardı: karışık gübrede azotun dört formu ayrı ayrı, artı toplam azot. Hidrojende sıfır.

Bu, işin kolay olduğu anlamına gelmiyor. Ek parametre yok ama doğrulama var, ve sıfır beyan etmek özellikle doğrulama istiyor. Yük, veri toplamaktan belge üretmeye kaymış durumda.

Türk Hidrojen Sektörü İçin Ne Anlama Geliyor?

Türkiye’nin saf hidrojen ihracatı bugün anlamlı bir kalem değil, çünkü hidrojen ağırlıklı olarak üretildiği yerde tüketiliyor. Hidrojenin Türkiye açısından SKDM anlamı bu yüzden ihracat tarafında değil, öncül ve yatırım tarafında.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Türkiye Hidrojen Teknolojileri Stratejisi ve Yol Haritası belgesine göre elektrolizör kurulu gücünün 2030’da 2 GW, 2035’te 5 GW ve 2053’te 70 GW olması hedefleniyor. Yeşil hidrojen üretim maliyetinin 2035’te 2,4 ABD doları/kgH2, 2053’e kadar 1,2 ABD doları/kgH2 altına çekilmesi amaçlanıyor.

Ölçek karşılaştırması aynı belgenin kendi ülke tablosundan çıkıyor:

Türkiye’nin 2030 hedefi, AB’nin toplam hedefinin otuzda biri ile kırkta biri arasında kalıyor ve tek tek İtalya, İsveç ya da İspanya’nın altında.

Strateji belgesinin kendisi hedef sektörler arasında demir-çelik, gübre ve çimentoyu açıkça sayıyor ve fazla yeşil hidrojenin Avrupa’ya ihracatı olasılığını anıyor. Üçü de SKDM kapsamındaki sektörler.

Asıl Bağ: Hidrojen Başkasının Hesabında

Türk üreticisi için pratik sonuç şu: hidrojen, çoğu durumda kendi SKDM beyanınızda değil, müşterinizin ya da kendi başka ürününüzün beyanında görünüyor.

• Amonyak üreticisiyseniz, hidrojen öncülünüz. Gübre bölümünde ayrıntısını verdiğimiz kural burada işliyor: hidrojen Ek II’de olduğu için dolaylı emisyonu amonyak hesabından düşülebiliyor, ama yalnızca hidrojen dış bir tesisten veya ayrı bir üretim sürecinden geliyorsa. Klasik entegre Haber-Bosch tesisinde düşülmüyor.
• DRI rotasına yatırım yapan çelik üreticisiyseniz, hidrojen doğrudan indirgeme için öncül. Serinin ilk bölümünde bu rotayı ele almıştık.

Ulusal emisyon ticaret sistemi tarafında da hidrojen, sanayinin karbonsuzlaşma seçeneklerinden biri olarak gündemde. İki mekanizmanın kesiştiği yer, hidrojen yatırımının hem yurt içi yükümlülüğü hem sınırdaki hesabı aynı anda etkilemesi.

Uyum Kontrol Listesi

• Önce kapsamda olup olmadığınızı belirleyin: hidrojeni satıyor musunuz, yoksa tesis içinde mi tüketiyorsunuz? Rafineri veya organik kimya tesisinde üretilip yalnızca orada kullanılan hidrojen kapsam dışı.
• Rotanızı adlandırın: sıfır beyan etmek bile üretim rotasının adlandırılmasını gerektiriyor.
• Sıfır için doğrulama planlayın: gerçek değer kullanılacaksa üretim tesisinin SKDM kurallarına göre doğrulanması isteniyor.
• RFNBO sertifikasını ayrı bir iş kalemi sayın: doğrulamayı büyük ölçüde basitleştiriyor ve AB’ye yeşil hidrojen olarak satış için zaten gerekiyor.
• Eş-ürün paylaştırmasına hazırlanın: buhar krakeri işletiyorsanız ya da elektrolizde oksijeni satıyorsanız molar oran hesabı gerekiyor.
• Yakalanan karbondioksitin nereye gittiğini belgeleyin: kalıcı depolama ile üre tesisine satış aynı sonucu vermiyor.

Sonuç

Hidrojen kılavuzu, serinin kapsam bakımından en sade, sonuç bakımından en tartışmalı bölümü. Tek CN kodu, tek gaz, hiç öncül ve hiç ek parametre var; buna karşılık mekanizmanın hidrojende elektriğin karbon yoğunluğunu ölçmediği gerçeği duruyor.

Yeşil Ajanda olarak üç noktaya dikkat çekiyoruz:

1. Sıfır, “iş yok” demek değil. Ek parametre istenmiyor ama rota adlandırılıyor ve sıfır değeri doğrulanıyor. Yük veri toplamadan belgelendirmeye kaydı.
2. Yeşil hidrojenin avantajı SKDM rakamında değil, sertifikada. RFNBO belgesi doğrulamayı hafifletiyor ve AB’ye yeşil hidrojen satışı için zaten şart. Yatırım kararını bu belge üzerinden kurmak gerekiyor.
3. Hidrojenin ağırlığı başka sektörlerin hesabında. Türkiye için hidrojen bugün bir ihracat kalemi değil, amonyak ve DRI çelik yatırımlarının içine gömülü bir parametre. Elektrolizör hedefi 2030’da 2 GW iken AB’nin toplam hedefi 65-80 GW, yani ölçek farkı yatırım kararının bir parçası.

Serinin son bölümünde elektrik sektörü kılavuzu ele alınacak ve seri tamamlanacak.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Avrupa Komisyonu (DG TAXUD) – Guidance Document 5B: Sector-specific guidance document on Chemical sector – Hydrogen, 14 Ağustos 2026
2. Avrupa Birliği – SKDM Tüzüğü, Regulation (EU) 2023/956 (konsolide metin)
3. Avrupa Komisyonu – Metodoloji Tüzüğü, Commission Implementing Regulation (EU) 2025/2547
4. Avrupa Komisyonu – RFNBO Delege Tüzüğü, Commission Delegated Regulation (EU) 2023/1184
5. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı – Türkiye Hidrojen Teknolojileri Stratejisi ve Yol Haritası, Ocak 2023