SKDM Çimento Rehberi: Elektrik Bu Kez Hesaba Giriyor

Serinin ilk iki bölümünde tekrarlanan bir cümle vardı: kesin dönemde elektrik tüketiminden doğan dolaylı emisyonlar gömülü emisyon hesabına girmiyor. Demir çelikte de alüminyumda da kural buydu.

Çimentoda geçerli değil. Avrupa Komisyonu’nun 14 Ağustos 2026‘da yayınladığı çimento kılavuzu açıkça yazıyor: çimento ürünleri SKDM Tüzüğü’nün Ek II listesinde yer almadığı için Tüzüğün 3(2) maddesindeki genel kural işliyor ve kesin dönemde hem doğrudan hem dolaylı emisyonlar hesaba katılıyor.

Bir sektörde öğrenilen kuralın diğerine taşınamayacağı en net burada görülüyor.

Hangi Çimento Ürünleri SKDM Kapsamında?

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması çimento sektöründe dört toplulaştırılmış ürün kategorisi tanımlıyor.

Dört Kategori ve CN Kodları

Klinker ve kalsine kil basit ürün sayılıyor, çünkü başka bir SKDM ürününden üretilemiyorlar. Çimento ise karmaşık ürün: öncülleri olan klinkerin ve varsa kalsine kilin gömülü emisyonlarını taşıyor. Alüminli çimento bu ayrımın dışında.

Kapsam Dışında Ne Var?

İki nokta dikkat istiyor. Birincisi, kalsine edilmemiş killer. Aynı CN başlığı altında (2507 00 80) yer alsalar da kapsam dışılar; yalnızca TARIC 2507 00 80 80 altındaki kalsine killer raporlanıyor.

İkincisi ve daha önemlisi, çimento üretiminde kullanılan yüksek fırın cürufu, uçucu kül ve doğal puzolan SKDM ürünü değil. Bunlar öncül olarak da sayılmıyor, yani ayrı bir gömülü emisyon kalemi eklenmiyor. Kullanımları ve buna bağlı emisyonlar üretim sürecinin kendi doğrudan ve dolaylı emisyonları üzerinden zaten hesaba giriyor.

🔎 Uzman Notu: Bu kural, katkılı çimentoların hesapta neden avantajlı olduğunu açıklıyor. Alçıtaşı gibi mineral katkılar ve cüruf, uçucu kül gibi ikincil katkılar hesaplamada sıfır gömülü emisyonlu kabul ediliyor.

Çimentoda Kural Neden Farklı?

Kesin dönemin çimento sektöründeki en belirleyici özelliği, emisyon kapsamının genişliği.

Dolaylı Emisyonlar da Hesaba Giriyor

Kılavuz, çimento sektörünün kesin dönemde hem doğrudan hem dolaylı emisyonları hesaba katması gerektiğini belirtiyor. Gerekçe teknik değil, listeye dayalı: çimento ürünleri “yalnızca doğrudan emisyonların dikkate alındığı ürünler” listesinde bulunmuyor.

Doğrudan ve dolaylı bileşenler ayrı ayrı belirleniyor ve elektrik tüketiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar doğrudan emisyonlardan ayrı raporlanıyor.

Pratik sonucu şu: demir çelik ve alüminyumda anlamsız kalan “hangi elektriği kullanıyorum” sorusu, çimentoda doğrudan SKDM rakamına yansıyor. Şebekenin karbon yoğunluğu ve yenilenebilir tedarik anlaşmaları burada ölçülen bir değişken.

Kilit mesaj: Aynı mekanizma, üç sektörde üç farklı emisyon kapsamı uyguluyor. Kural sektöre göre okunmalı.

Hesap Ton Çimento Başına Değil

İkinci fark hesabın birimi. Alüminli çimento hariç, çimentoda gömülü emisyon klinker içeriği başına belirleniyor. Bir tesis farklı klinker içeriklerine sahip çimentolar üretip piyasaya sürüyorsa, emisyonlar Metodoloji Tüzüğü’nün Ek III bileşim kurallarına göre hesaplanıp ortalanıyor.

Raporlama birimi ise ton ürün başına ton CO₂ eşdeğeri ve bu rakam menşe ülkedeki belirli tesis veya üretim süreci için hesaplanıyor.

Gömülü Emisyonlar Nasıl Hesaplanıyor?

Çerçeveyi Metodoloji Tüzüğü (EU) 2025/2547 çiziyor. Emisyon raporlamasının genel mantığı için sera gazı emisyon raporunu ele aldığımız yazımız yardımcı olabilir.

Hangi Emisyonlar İzleniyor?

Kılavuz izlenmesi gereken doğrudan emisyonları dört başlıkta topluyor:

• Yakıt yanması: yalnızca sabit tesisten, araç gibi hareketli üniteler hariç. Buraya hem fırın hem fırın dışı yakıtlar giriyor: doğal gaz ve kömür gibi geleneksel fosil yakıtlar, petrokok veya parçalanmış atık araç lastiği gibi alternatif fosil kaynaklılar ve biyokütle atıkları. Fırın dışı yakıtlar killerin flaş kalsinatörlerde kalsine edilmesi veya malzeme kurutma gibi işlerde kullanılıyor.
• Proses emisyonları: kireçtaşı ve dolomit gibi karbonatlı hammaddelerin ısıl ayrışması; hammaddedeki karbonat dışı karbon (karbonlu kil, kireçtaşı, şist); ham unda kullanılan uçucu kül gibi alternatif hammaddeler ile fosil veya biyokütle katkılar; sistemden çıkan atılan fırın tozu veya baypas tozu.
• Ölçülebilir ısıtma ve soğutma: sistem sınırları içinde tüketilen buhar gibi enerji, üretildiği yerden bağımsız olarak.
• Emisyon kontrolü: asidik baca gazı temizliğinde kullanılan soda külü gibi karbonatlı malzemeler.

Doğrudan emisyonlar ayrı ayrı değil toplanarak raporlanıyor. Elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar ise, yukarıda belirtildiği gibi, ayrı raporlanıyor.

Bu listenin ikinci maddesi çimentoyu diğer sektörlerden ayıran yerdir. Kalsinasyon, yani kireçtaşının ısı altında kalsiyum oksite ve karbondioksite ayrışması, hangi yakıtın kullanıldığından bağımsız olarak gerçekleşir. Fırını tamamen yenilenebilir enerjiyle ısıtsanız bile bu emisyon kalemi yerinde kalır.

İki Eşdeğer Hesaplama Yöntemi

Klinker üretiminin proses emisyonları için kılavuz iki yöntem tanımlıyor ve ikisini eşdeğer sayıyor:

• Yöntem A, girdi malzemesi: hesap kireçtaşı gibi proses girdisinin karbonat içeriğine dayanır ve fırın sisteminden çıkan fırın tozu için düzeltme yapılır.
• Yöntem B, çıktı malzemesi: hesap üretilen klinker miktarına dayanır.

Seçim üreticiye bırakılmış. Kılavuz, daha güvenilir veri üreten, ekipmana daha uygun olan ve makul olmayan maliyetten kaçınan yöntemin seçilmesini istiyor.

Fırın Tozu ve Baypas Tozu

Fırın sisteminden çıkan fırın tozu veya baypas tozunun karbondioksit emisyonları, tozun kısmi kalsinasyon oranına göre düzeltilerek hesaba ekleniyor.

Asgari koşul, 0,525 t CO₂/t toz emisyon faktörünün uygulanması. Kılavuzun tavsiye ettiği iyileştirme ise emisyon faktörünün yılda en az bir kez, laboratuvar analizi gerekliliklerine uygun biçimde tesise özgü olarak belirlenmesi.

Üretim Rotaları

Kılavuz üç üretim sürecini ayrı sistem sınırlarıyla tanımlıyor.

Kalsine kil, klinker yerine geçebilen bir malzeme. Kaolinli kilin kalsine edilmesiyle elde edilen metakaolin, çimento karışımının özelliklerini değiştirmek için değişen oranlarda klinkerin yerini alabiliyor. Bu rotanın sistem sınırı hammadde hazırlama, karıştırma, kurutma, kalsinasyon ve baca gazı temizliğini kapsıyor.

Hangi Verileri Toplamanız Gerekiyor?

Çimento sektörünün ek raporlama yükü, serinin diğer bölümleriyle kıyaslandığında şaşırtıcı biçimde hafif.

Sektörün tamamı için istenen tek ek parametre klinker/çimento oranı. Demir çelikte indirgeyici madde, alaşım yüzdeleri, hurda tonajı ve tüketici öncesi hurda payı isteniyordu; alüminyumda üç parametre vardı. Çimentoda bir tane var.

Ancak bu tek parametre aynı zamanda sektörün en güçlü kaldıracı. Katkı malzemeleri sıfır gömülü emisyonlu sayıldığı için, klinker oranını düşürmek gömülü emisyonu doğrudan aşağı çekiyor.

Türk Çimento Sektörü İçin Ne Anlama Geliyor?

Türkiye çimentoda büyük bir oyuncu. Türkiye Çimento Sanayicileri Birliği’nin verilerine göre ülke, Avrupa’nın en büyük çimento üreticisi ve 2023 itibarıyla dünyanın en çok çimento ihraç eden ülkesi konumunda. Aynı yıl toplam ihracat 19,7 milyon ton oldu: 15,7 milyon ton çimento ve 4,0 milyon ton klinker.

AB Payı Küçük, Ama Hızla Büyüyor

Buradaki tablo serinin ilk iki bölümünden farklı. Demir çelikte AB, ihracatın %40’ından fazlasını alıyordu. Çimentoda oran çok daha düşük; başlıca pazarlar ABD, İsrail, Suriye ve Haiti.

Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin çimento sektörü eylem planındaki SKDM kapsamı verileri şu seyri gösteriyor:

Oran %10 ile %15 arasında dalgalanıyor, yani görece küçük. Ancak mutlak değere bakıldığında AB’ye ihracat beş yılda 3,5 katına çıkmış durumda. Aynı rapor, çimento ürünlerinde 2022’de bir azalış olsa da klinker ihracatında önemli bir artış yaşandığını kaydediyor.

Klinkerin ayrıca önemi var: karmaşık ürün olan çimentonun aksine klinker basit üründür ve gömülü emisyonu bütünüyle üreticinin kendi sürecinden gelir. Yani klinker ihraç eden bir tesis, hesabı azaltacak katkı malzemesi seyreltmesinden yararlanamaz.

Elektrik Artık Bir Maliyet Kalemi

Serinin ilk iki bölümünde Türk üreticiler için “elektrik SKDM hesabına yansımıyor” diyorduk. Çimentoda bunun tersi geçerli. Şebeke karbon yoğunluğu, yenilenebilir enerji tedarik anlaşmaları ve tesisin kendi üretimi doğrudan gömülü emisyona giriyor.

Kilit mesaj: Çimento, serinin elektrik yatırımının SKDM hesabında karşılık bulduğu ilk sektörü.

Uyum Kontrol Listesi

• Klinker oranınızı ürün bazında kayıt altına alın: sektörün tek ek parametresi bu ve ton klinker / ton çimento olarak yüzde biçiminde isteniyor.
• Dolaylı emisyonları ayrı izleyin: doğrudan ve dolaylı bileşenler ayrı belirleniyor, elektrik ayrı raporlanıyor.
• Proses emisyonu yönteminizi seçin: girdi (karbonat içeriği) ve çıktı (üretilen klinker) yöntemleri eşdeğer; seçim veri güvenilirliği ve ekipman uygunluğuna göre.
• Fırın tozunu unutmayın: atılan fırın tozu ve baypas tozu hesaba giriyor, asgari emisyon faktörü 0,525 t CO₂/t toz.
• Farklı klinker içerikli ürünlerde ortalama kuralını uygulayın: Metodoloji Tüzüğü Ek III bileşim kuralları geçerli.
• Katkı malzemelerini doğru sınıflandırın: cüruf, uçucu kül ve doğal puzolan öncül değil, ayrı gömülü emisyon eklenmiyor.

Sonuç

Çimento kılavuzu, kapsam listesi bakımından sade, hesap kuralları bakımından ise serinin en geniş kapsamlı bölümü. Dört ürün kategorisi ve tek ek parametre kolay kavranıyor; buna karşılık hem doğrudan hem dolaylı emisyonların hesaba girmesi, izleme yükünü diğer iki sektörün üzerine çıkarıyor.

Yeşil Ajanda olarak Türk çimento üreticileri açısından üç noktaya dikkat çekiyoruz:

1. Diğer sektörlerin kuralını buraya taşımayın. Demir çelik ve alüminyumda dışarıda kalan elektrik, çimentoda hesabın parçası. Aynı şirket iki sektörde birden faaliyet gösteriyorsa izleme düzenini ayrıştırmalı.
2. Klinker oranı hem raporlama parametresi hem kaldıraç. Katkı malzemeleri sıfır gömülü emisyonlu sayıldığından, klinker oranını düşürmek doğrudan hesabı düşürüyor. Bu, uyum ve karbonsuzlaştırmanın aynı yöne baktığı ender noktalardan biri.
3. AB payı küçük görünse de yön yukarı. İhracatın %10-15’i AB’ye gidiyor, ancak bu tutar beş yılda 3,5 katına çıktı ve klinkerde artış belirgin. Bugün küçük görünen maruziyet, mevcut eğilimle büyüyen bir kalem.

Serinin bir sonraki bölümünde gübre sektörü kılavuzu ele alınacak.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Avrupa Komisyonu (DG TAXUD) – Guidance Document 5A: Sector-specific guidance document on Cement, 14 Ağustos 2026
2. Avrupa Birliği – SKDM Tüzüğü, Regulation (EU) 2023/956 (konsolide metin)
3. Avrupa Komisyonu – Metodoloji Tüzüğü, Commission Implementing Regulation (EU) 2025/2547
4. Avrupa Komisyonu – Varsayılan Değerler Tüzüğü, Commission Implementing Regulation (EU) 2025/2621
5. Türkiye Çimento Sanayicileri Birliği (TÜRKÇİMENTO) – Sektör verileri
6. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) – Çimento Sektörü Sürdürülebilirlik Eylem Planı