Avrupa Birliği’nin otomotiv sektörüne yönelik yeni döngüsellik çerçevesi olan ELV Tüzüğü, 13 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi. Düzenleme, tip onayı 1 Eylül 2032‘den itibaren alınan yeni araç tiplerinde ağırlıkça en az %15, 1 Eylül 2036‘dan itibaren ise en az %25 geri dönüştürülmüş plastik kullanımını zorunlu kılıyor. AB pazarına araç ve yedek parça satan Türk sanayiciler için bu, tasarım masasından belgelendirmeye uzanan yeni bir uyum gündemi anlamına geliyor.
ELV Tüzüğü Tam Olarak Neyi Değiştiriyor?
Avrupa Komisyonu’nun duyurusuna göre yeni çerçeve, araçların tasarımını, üretimini, toplanmasını ve ömrünü tamamladıktan sonraki işlenmesini yöneten kuralları baştan yazıyor. Resmî adı (AB) 2026/1738 sayılı Tüzük olan metin 8 Temmuz 2026‘da kabul edildi ve 24 Temmuz 2026‘da AB Resmî Gazetesi’nde yayımlandı.
Tüzük, 2000 tarihli 2000/53/EC sayılı ÖTA Direktifi ile 2005 tarihli 2005/64/EC sayılı 3R tip onayı Direktifi‘ni yürürlükten kaldırıyor, ayrıca tip onayı ve pil mevzuatı dahil dört ayrı AB tüzüğünü değiştiriyor. Buradaki asıl kırılma hukuki biçimde: direktif üye devletlerin iç hukuka aktarmasını gerektirirken, tüzük tüm üye devletlerde doğrudan uygulanıyor. Kısacası, aynı kuralın 27 farklı ulusal yorumuyla yaşama dönemi kapanıyor.
🔎 Uzman Notu: Yürürlük ile uygulama aynı şey değil. Tüzüğün 59 uncu maddesi, metnin AB Resmî Gazetesi’nde yayımını izleyen yirminci günde yürürlüğe gireceğini, hükümlerin ise 1 Eylül 2028‘den itibaren uygulanacağını söylüyor. O tarihe kadar mevcut ÖTA Direktifi geçerli olmayı sürdürüyor. Şirketlerin elindeki hazırlık süresi budur.
Geri Dönüştürülmüş İçerikte Zorunlu Takvim
Tüzüğün sanayiyi en doğrudan etkileyen bölümü, 6 ncı maddesindeki bağlayıcı geri dönüştürülmüş içerik oranları. Takvim şöyle işliyor:
- 1 Eylül 2032: Bu tarihten itibaren tip onayı alan yeni araç tiplerinde, plastiğin ağırlıkça en az %15‘i tüketici sonrası plastik atıktan geri dönüştürülmüş olacak.
- 1 Eylül 2036: Aynı oran %25‘e yükseliyor.
- En geç 14 Ağustos 2033: Çelik ve alüminyum için Komisyon’un yetki devrine dayalı tasarrufla belirleyeceği asgari geri dönüştürülmüş içerik yükümlülüğü devreye giriyor.
Kritik bir ayrıntı, hedefin nasıl karşılanacağında. Tüzük, oranın en az %20’sinin ömrünü tamamlamış araçlardan veya kullanım aşamasında araçtan sökülen parçalardan geri dönüştürülmüş plastikle sağlanmasını şart koşuyor. Yani sanayiye yalnızca "geri dönüştürülmüş malzeme bul" denmiyor, kapalı döngü bir tedarik zinciri kurması bekleniyor.
ELV Tüzüğü uyum takvimi
(AB) 2026/1738 sayılı Tüzük’te üretici ve tedarikçileri bağlayan tarihler
- 13 Ağustos 2026 Tüzük yürürlüğe girdi AB Resmî Gazetesi’ndeki yayımı izleyen yirminci gün. Hükümler henüz uygulanmıyor.
- 1 Eylül 2028 Uygulama başlıyor Bu tarihe kadar 2000/53/EC sayılı ÖTA Direktifi geçerli olmayı sürdürüyor.
- 1 Eylül 2031 Kapsam genişliyor M2, M3, N2, N3 ve O kategorileri (otobüs, kamyon, römork) ile L kategorisi araçlar (motosiklet dahil) çerçeveye giriyor.
- 1 Eylül 2032 Geri dönüştürülmüş plastik%15 Bu tarihten itibaren tip onayı alan yeni araç tiplerinde, plastiğin ağırlıkça en az %15’i tüketici sonrası atıktan gelecek. Bu oranın en az %20’si ömrünü tamamlamış araçlardan veya kullanım aşamasında sökülen parçalardan sağlanacak.
- En geç 14 Ağustos 2033 Çelik ve alüminyum hedefleri Komisyon’un yetki devrine dayalı tasarrufla belirleyeceği asgari geri dönüştürülmüş içerik yükümlülüğü devreye giriyor.
- 1 Eylül 2036 Geri dönüştürülmüş plastik%25 Oran yükseliyor. Aradaki dört yıl, tedarik zincirinin kapalı döngü hacmini ikiye katlaması için verilen süre.
Kaynak: (AB) 2026/1738 sayılı Tüzük, md. 6 ve md. 59 · Avrupa Komisyonu
Kapsam Kamyon, Otobüs ve Motosikleti de İçine Alıyor
Mevcut AB çerçevesi yalnızca binek (M1) ve hafif ticari (N1) araçları kapsıyordu. Tüzüğün gerekçesine göre bu, AB’de kayıtlı araçların yaklaşık %85‘i demek; kalan otobüs, kamyon, römork ve iki-üç tekerlekli araç grubu ömür sonu yönetimi bakımından hiçbir AB mevzuatına tabi değildi.
Yeni tüzük bu boşluğu kapatıyor: 1 Eylül 2031‘den itibaren M2, M3, N2, N3 ve O kategorileri (otobüsler, kamyonlar, römorklar) ile L kategorisi araçlar (motosikletler dahil) da kapsama giriyor. Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) hükümleri de sıkılaştırılıyor, yani üreticiler piyasaya sürdükleri araçların toplama ve işleme maliyetine katkı vermek zorunda kalıyor.
İhracat ve İzlenebilirlik Kuralları Sıkılaşıyor
Tüzük, aracın ömrünü tamamladıktan sonra sistemden kaçmasını engellemeye dönük üç kilit getiriyor:
- İzlenebilirlik: Toplama ve takip yükümlülükleri güçlendiriliyor, kullanılmış araç ile ömrünü tamamlamış aracı ayıran ölçütler bağlayıcıdan yol göstericiye doğru kademeli bir yapıya bağlanıyor.
- İhracat kısıtı: AB dışına yalnızca 2014/45/EU sayılı Direktif anlamında yola elverişli sayılan kullanılmış araçlar ihraç edilebilecek. Komisyon duyurusu bu kısıtın 2031 ortasından itibaren geçerli olacağını belirtiyor. Amaç, ömrünü tamamlamış araçların ikinci el araç etiketiyle sınır dışına çıkarılmasını önlemek.
- Kritik hammadde: Özellikle alüminyum, bakır ve nadir toprak elementlerinin araçlardan daha yüksek oranda geri kazanılması için yeni tedbirler geliyor.
Çevre, Su Dayanıklılığı ve Rekabetçi Döngüsel Ekonomi Komiseri Jessika Roswall düzenlemeyi "araçların nasıl tasarlanacağı, üretileceği ve geri kazanılacağı konusunda yeni bir Avrupa standardı" olarak niteledi. Refah ve Sanayi Stratejisinden Sorumlu İcra Başkan Yardımcısı Stéphane Séjourné ise çerçeveyi "yalnızca iyi bir çevre politikası değil, soğukkanlı bir sanayi politikası" olarak tanımladı.
Türk Otomotiv Sanayii İçin Ne Anlama Geliyor?
ELV Tüzüğü’nün Türkiye’ye yansıması iki katmanlı. Birinci katman ihracat: AB pazarına giren araç ve bileşenler bu kurallara tabi olacağından, geri dönüştürülmüş içerik oranı ve sökülebilir tasarım şartları Türk yan sanayiye sipariş şartnameleri üzerinden yansıyacak.
İkinci katman mevzuat. Türkiye’de yürürlükteki Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik (30 Aralık 2009 tarihli, 27448 sayılı Resmî Gazete) M1 ve N1 kategorisindeki araçlar ile motosiklet ve motorlu bisiklet dışındaki üç tekerlekli araçları kapsıyor, yani AB’nin 2031’de gireceği ağır ticari araç ve motosiklet alanı Türkiye’de hâlâ çerçeve dışında. Yönetmeliğin 5 inci maddesi araçlarda geri dönüştürülmüş malzeme kullanımının "arttırılacağını" bir genel ilke olarak yazıyor, ancak AB’deki gibi bağlayıcı bir yüzde koymuyor. Buna karşılık 16 ncı madde, 1 Ocak 2020’den itibaren yeniden kullanım ve geri kazanım oranını ortalama araç ağırlığının en az %95‘ine, geri dönüşüm oranını ise en az %85‘ine çıkarmayı zorunlu tutuyor.
Türkiye’de döngüsel otomotiv mevzuatı zaten hareketli. ELV Tüzüğü’nün yürürlüğe girdiği gün, 13 Ağustos 2026 tarihli ve 33339 sayılı Resmî Gazete’de Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği’nde değişiklik yayımlandı. Değişiklikle çevre lisansı bulunan ÖTL geri kazanım tesisleri ve ÖTL işleyen piroliz tesisleri de toplama yapabilecek, ancak topladıkları lastiği yalnızca kendi tesislerinde işleyebilecek ve yıllık toplama miktarları tesisin işleme kapasitesini aşamayacak.
Araç tarafındaki emisyon kurallarıyla birlikte okunduğunda tablo netleşiyor: AB, aracı yalnızca kullanım aşamasındaki karbon salımı üzerinden değil, tasarımdan hurdaya tüm yaşam döngüsü boyunca düzenliyor. Bu yaklaşım Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın kaynak bağımsızlığı hedefiyle de birebir örtüşüyor ve Türkiye’nin atık yönetimi yasal çerçevesinin otomotiv ayağını da orta vadede gündeme getirecek.
Sonuç
ELV Tüzüğü, otomotivde döngüselliği gönüllü bir sürdürülebilirlik başlığı olmaktan çıkarıp ölçülebilir bir uyum yükümlülüğüne dönüştürüyor. Uygulama 2028’de başlasa da, tüketici sonrası geri dönüştürülmüş plastik ve metal tedarikinin kurulması yıllar alacak bir iş.
Yeşil Ajanda olarak, AB’ye çalışan otomotiv tedarikçilerinin üç noktaya erkenden bakmasına dikkat çekiyoruz: geri dönüştürülmüş içerik tedarik güvencesi, sökülebilirlik odaklı tasarım kabiliyeti ve malzeme izlenebilirliği belgeleme altyapısı. Gelişmeleri izlemek için Yeşil Ajanda’yı takip etmeye devam edin.
Kaynak: Avrupa Komisyonu – New rules for a more circular European automotive sector
Kapak görseli: haak78 / Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
