Avrupa Yeşil Mutabakatı, 1 Ocak 2026 itibarıyla Türk ihracatçılar için somut bir maliyet kalemine dönüştü. AB’nin 2050 karbon-nötr hedefini hayata geçirmek için tasarlanan bu kapsamlı politika çerçevesi, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (CBAM/SKDM) kesin rejime geçmesiyle birlikte demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre sektöründeki binlerce Türk üreticiyi doğrudan etkilemeye başladı. Üstelik bu yalnızca başlangıç: Avrupa Komisyonu’nun Nisan 2026’da açıkladığı ilk CBAM sertifika fiyatı 75,36 €/tCO₂e, Şubat 2026’da yürürlüğe giren Omnibus basitleştirme paketi ve Türkiye’nin kendi Emisyon Ticaret Sistemi’ni kurma çalışmaları, sürdürülebilirlik mevzuatının artık “gelecek konusu” olmadığını, bugünün iş yapma koşulu olduğunu gösteriyor.
Peki Avrupa Yeşil Mutabakatı tam olarak nedir, hangi sektörleri kapsar ve Türk şirketleri bu yeni dönemde nasıl konumlanmalı? Bu rehberde, Aralık 2019’da açıklanan Green Deal’ın doğuşundan 2026’nın güncel mevzuat tablosuna kadar tüm kritik bileşenleri — Fit for 55 paketi, CBAM zaman çizelgesi, Omnibus değişiklikleri ve Türkiye’ye somut mali etkisi — bir arada bulacaksınız.
Avrupa Yeşil Mutabakatı Nedir ve Neden Ortaya Çıktı?
Avrupa Yeşil Mutabakatı (European Green Deal), Avrupa Birliği’nin ekonomik büyümeyi karbon emisyonlarından ayrıştırarak 2050 yılına kadar iklim-nötr bir kıtaya dönüşme vizyonunu somutlaştıran kapsamlı politika çerçevesidir. Bu çerçeve yalnızca bir çevre programı değil; enerji, sanayi, tarım, ulaşım ve finansı yeniden şekillendiren bir ekonomik dönüşüm manifestosudur.
Green Deal'ın Doğuşu: Aralık 2019'dan Bugüne
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in liderliğinde 11 Aralık 2019‘da açıklanan Avrupa Yeşil Mutabakatı, AB’nin iklim politikasında paradigma değişikliğini simgeliyor. Paketin doğuşunda birden fazla itici güç var: Avrupa genelinde yükselen iklim protestoları, sıklaşan aşırı hava olayları ve AB’nin küresel iklim liderliğini pekiştirme iradesi. Komisyon, ilk yılında 1 trilyon €’luk Avrupa Yeşil Mutabakatı Yatırım Planı’nı açıkladı. Ardından 2021’de Fit for 55 yasama paketi, 2022’de Rusya-Ukrayna enerji krizi sonrası REPowerEU, 2025’te Clean Industrial Deal ve 2026’da Omnibus basitleştirme reformu geldi. Altı yılda Green Deal, tek bir vizyon belgesinden yüzlerce yasal düzenlemeyi kapsayan canlı bir mevzuat ekosistemine dönüştü.
Avrupa İklim Yasası ve 2030-2050 Hedefleri
Temmuz 2021’de yürürlüğe giren Avrupa İklim Yasası (European Climate Law), AB’nin iklim hedeflerini hukuken bağlayıcı kıldı. Yasa üç kritik hedef belirledi: 2030’a kadar sera gazı emisyonlarında 1990 seviyesine göre en az %55 azaltma, 2050’ye kadar iklim nötrlüğü ve — Mart 2026’da Konsey’in nihai onayıyla kesinleşen — 2040’a kadar %90 azaltma. Bu hedefler üye devletlerin ulusal planlarına yansıması zorunlu olan yasal yükümlülüklerdir.
Paris Anlaşması ile Avrupa Yeşil Mutabakatı Farkı Nedir?
Paris Anlaşması 196 tarafı kapsayan küresel bir çerçeve anlaşması olup ülkelerin kendi belirledikleri katkıları (NDC) üzerinden işlemektedir ve yaptırım mekanizması yoktur. Avrupa Yeşil Mutabakatı ise AB’ye özgü, hukuken bağlayıcı bir mevzuat paketidir. Direktifler ve tüzükler aracılığıyla uygulanır; ihlal eden üye devletlere Avrupa Adalet Divanı yaptırım uygulayabilir. Paris Anlaşması’nda sınırda karbon mekanizması bulunmazken, Green Deal dünyada bir ilk olan CBAM’ı hayata geçirdi. Kısacası Paris Anlaşması “ne yapılması gerektiğini” söylerken, Avrupa Yeşil Mutabakatı “nasıl yapılacağını” düzenler.
Yeşil Mutabakat'ın 8 Temel Politika Alanı
İklim ve Enerji: Fit for 55 Paketi
Temmuz 2021’de sunulan ve Ağustos 2024 itibarıyla Enerji Vergilendirme Direktifi dışındaki tüm bileşenleri yasalaşan Fit for 55 paketi, 2030 hedefinin omurgasını oluşturmaktadır. AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS) reformuyla ETS sektörlerinde 2030’a kadar %61 emisyon azaltma hedefi belirlendi ve yıllık lineer azaltma faktörü 2028-2030 döneminde %4,4‘e çıkarıldı. Otomobillerde 2035’ten itibaren %100 emisyon azaltma, yani fiilen içten yanmalı motor satış yasağı öngörülüyor.
Temiz Enerji ve REPowerEU
Rusya-Ukrayna savaşının ardından Mayıs 2022’de açıklanan REPowerEU planı, Rus fosil yakıt bağımlılığını hızla azaltmayı hedefledi. Plan kapsamında yenilenebilir enerji hedefi %42,5‘e yükseltildi; enerji verimliliğinde 2030’a kadar %11,7 azaltma hedeflendi. Ağustos 2022’den Ocak 2025’e kadar gaz talebi yılda 70 milyar metreküp düştü; rüzgâr ve güneş kapasitesi 2021-2024 arasında kümülatif %58 arttı.
Sürdürülebilir Sanayi ve Clean Industrial Deal
Şubat 2025’te açıklanan Clean Industrial Deal, Avrupa sanayisinin dekarbonizasyonu için 100 milyar €’luk Sanayi Dekarbonizasyon Bankası, InvestEU üzerinden 50 milyar € ek özel sektör yatırımı ve Horizon Europe altında 450 milyon € Ar-Ge çağrısı öngörüyor. Haziran 2025’te yürürlüğe giren Clean Industrial State Aid Framework (CISAF) ile üye devletlere temiz sanayi yatırımlarında devlet yardımı kolaylıkları sağlandı.
Döngüsel Ekonomi Eylem Planı
Mart 2020’de sunulan planda ürün yaşam döngüsünün tamamına odaklanılıyor. Sürdürülebilir ürün tasarımı, tüketici hakları, atık azaltma ve ikincil hammadde kullanımı temel bileşenler. Ecodesign for Sustainable Products Regulation ile dijital ürün pasaportu zorunluluğu getiriliyor.
Tarladan Sofraya (Farm to Fork) Stratejisi
2030’a kadar kimyasal pestisit kullanımını %50, gübre kullanımını %20 azaltma ve organik tarım alanını %25’e çıkarma hedefliyor. Gıda etiketleme ve ambalajlama düzenlemeleri de paketin parçası.
Biyoçeşitlilik 2030 Stratejisi
AB kara ve deniz alanlarının %30‘unun koruma altına alınmasını hedefliyor. Doğa Restorasyon Yasası ile 2030’a kadar bozulmuş ekosistemlerin en az %20’sinin onarılması öngörüldü.
Sürdürülebilir Ulaşım
FuelEU Maritime ile deniz taşımacılığında sera gazı yoğunluğunun kademeli düşürülmesi, ReFuelEU Aviation ile havacılıkta sürdürülebilir yakıt zorunlulukları getirildi. Deniz taşımacılığı 2026’dan itibaren EU ETS kapsamına %100 dahil edildi.
Sürdürülebilir Finans ve EU Taksonomisi
AB Taksonomisi, hangi ekonomik faaliyetlerin “çevresel olarak sürdürülebilir” sayılacağını tanımlayan sınıflandırma sistemidir. Yeşil tahvil standardı, InvestEU programının %38‘inin sürdürülebilir altyapıya yönlendirilmesi ve 86,7 milyar €’luk Sosyal İklim Fonu bu alanın temel araçlarıdır.
Kilit mesaj: Yeşil Mutabakat tek bir yasa değil, birbiriyle entegre sekiz politika alanında yüzlerce düzenlemeyi kapsayan bir ekosistemdir; bu alanlardan herhangi birini izole şekilde değerlendirmek eksik bir tablo verir.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM/SKDM): 2026'da Ne Değişti?
CBAM Nedir ve Hangi Sektörleri Kapsar?
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), AB’ye ithal edilen ürünlerin üretim sürecinde ortaya çıkan karbon emisyonlarını fiyatlandırarak AB üreticileriyle eşit rekabet koşulları yaratmayı amaçlayan bir mekanizmadır. Mekanizma şu anda altı sektörü kapsıyor: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik. Avrupa Komisyonu, 17 Aralık 2025’te kapsamın 2028’den itibaren otomobil parçaları, beyaz eşya, inşaat malzemeleri ve elektrik kabloları gibi yaklaşık 180 ek alt-ürüne genişletilmesini önerdi. Bu genişleme yaklaşık 7.500 yeni ithalatçıyı kapsama alacak.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) Nedir?
Geçiş Döneminden Kesin Rejime: 2023-2026 Zaman Çizelgesi
CBAM’ın yolculuğu net bir kronoloji izliyor. 1 Ekim 2023‘te başlayan geçiş dönemi boyunca ithalatçılar yalnızca üç aylık emisyon raporları sundu; mali yükümlülük yoktu. 31 Aralık 2025‘te geçiş dönemi sona erdi. 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin rejim başladı: artık CBAM beyannamecileri raporlama yükümlülüğünün yanı sıra sertifika satın alma ve teslim yükümlülüğü altına girdi. Sertifika satışları 1 Şubat 2027‘de ortak merkezi platform üzerinden başlayacak. İlk yıllık beyanname ve sertifika teslim tarihi ise 30 Eylül 2027‘dir. Önemli bir basitleştirme olarak, Omnibus kapsamında yılda 50 tonun altında CBAM ürünü ithal eden küçük ithalatçılar muaf tutuldu — bu eşik ithalatçıların yaklaşık %90’ını kapsam dışı bırakırken, gömülü emisyonların %99‘u mekanizma kapsamında kalmaya devam ediyor.
🔎 Uzman Notu: Geçiş döneminde yalnızca raporlama yükümlülüğü bulunmasına rağmen, Avrupa Komisyonu’nun Ocak 2026 verilerine göre ilk haftada 10.483 gümrük beyannamesi doğrulandı ve 1,655 milyon ton CBAM kapsamında ürün beyan edildi. Bu rakamlar, mekanizmanın fiilen işlediğini gösteriyor.
CBAM Sertifikası Fiyatı Nasıl Hesaplanır?
CBAM sertifika fiyatı, EU ETS açık artırma ihale fiyatlarının ağırlıklı ortalaması üzerinden belirleniyor. 2026 yılında fiyat üç aylık ortalamalar olarak hesaplanıyor; 2027’den itibaren haftalık ortalamalara geçilecek. European Commission, ilk resmi CBAM sertifika fiyatını 7 Nisan 2026‘da 75,36 €/tCO₂e olarak açıkladı. S&P Global verilerine göre bu rakam, Ocak-Mart 2026 döneminde EUA fiyatlarının Ocak’ta 92 €’nun üzerine çıkıp Mart ortasında 60 €’ların altına düşmesiyle oluşan volatiliteyi yansıtıyor. Sertifika yükümlülüğü hesaplanırken, AB ETS kapsamında ilgili sektörlere verilen ücretsiz tahsisatlar düşülerek ayarlama yapılıyor. Ücretsiz tahsisatlar 2026-2034 arasında kademeli olarak sıfırlanacağından, ithalatçıların efektif CBAM maliyeti yıldan yıla artacak.
2026 İlk Sertifika Teslim Tarihi: 30 Eylül 2027
Türk ihracatçılar ve AB’deki ithalatçılar için kritik tarih 30 Eylül 2027. Bu tarihte, 2026 takvim yılı boyunca ithal edilen tüm CBAM kapsamındaki ürünlerin gömülü emisyonlarına karşılık gelen sertifikaların teslim edilmesi gerekiyor. Teslim edilmeyen her ton için 100 € ceza uygulanacak ve ceza ödenmesi sertifika teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacak. 2027’den itibaren üç aylık ara dönemlerde sahip olunması gereken minimum sertifika oranı emisyonların %50‘si olacak.
Omnibus Paketi: Yeşil Mutabakat'ta 2026 Basitleştirme Reformu
Omnibus Ne Getirdi, Neden Tartışıldı?
Avrupa Komisyonu, 26 Şubat 2025‘te açıklanan Omnibus I paketiyle CSRD ve CSDDD dahil sürdürülebilirlik düzenlemelerini basitleştirme yoluna gitti. Mario Draghi’nin rekabetçilik raporu ve Kasım 2024 Budapeşte Bildirisi’ndeki “basitleştirme devrimi” çağrısının ardından gelen paket, Komisyon’un tahminlerine göre yıllık 4,5 milyar € idari maliyet tasarrufu sağlamayı hedefliyor. Avrupa Parlamentosu paketi 16 Aralık 2025‘te 428 evet, 218 hayır ve 17 çekimser oyla kabul etti. Ancak süreç tartışmasız değildi: Amnesty International paketi “iklim ve insan hakları güvencelerinin baltalanması” olarak nitelendirirken, 360’tan fazla sivil toplum kuruluşu ortak açıklama yayımladı. ClientEarth ise Komisyon’un etki değerlendirmesini atlayarak usulsüzlük yaptığını iddia eden resmi şikâyette bulundu ve AB Ombudswoman’ı “kötü yönetim” tespitinde bulundu.
CSRD Kapsamı Nasıl Daraltıldı? (1.000 Çalışan + 450M€ Eşiği)
Omnibus öncesinde CSRD, 250 çalışan, 25 milyon € bilanço veya 50 milyon € ciro kriterlerinden ikisini karşılayan şirketleri kapsıyordu — AB genelinde yaklaşık 50.000 şirket. Yeni düzenlemeyle kapsam 1.000 çalışan VE 450 milyon € net ciro çifte eşiğine yükseltildi. ERM analizine göre kapsamdaki şirket sayısı yaklaşık %85 azaldı; Renew Europe grubunun ifadesiyle AB genelinde 5.100-7.800 şirket kapsamda kalıyor.
| Kriter | Omnibus Öncesi CSRD | Omnibus Sonrası CSRD |
|---|---|---|
| Çalışan eşiği | 250 (3 kriterden 2'si) | 1.000 (her iki kriter birlikte) |
| Ciro eşiği | 50 milyon € | 450 milyon € |
| Kapsamdaki şirket sayısı | ~50.000 | ~5.100-7.800 |
| ESRS veri noktası | 1.073 | ~320 |
CSDDD'de Yeni Eşikler: 5.000 Çalışan + 1,5 Milyar€
Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi’nde (CSDDD) eşikler 5.000 çalışan VE 1,5 milyar € net dünya çapında ciro olarak belirlendi. AB dışı şirketler için AB’de gerçekleştirilen ciro 1,5 milyar € eşiğini aşmalı. İklim geçiş planı hazırlama yükümlülüğü tamamen kaldırıldı; AB düzeyinde sivil sorumluluk rejimi ulusal hukuka bırakıldı. Uygulama 26 Temmuz 2029‘a ertelendi.
Türkiye'deki Şirketler İçin Omnibus Ne Anlama Geliyor?
Omnibus, Türk şirketleri doğrudan CSRD kapsamından çıkarmaz — zira CSRD zaten AB dışı şirketlere AB’deki cirosu üzerinden uygulanıyordu. Yeni eşikte AB’deki son iki ardışık yılda 450 milyon € üzerinde ciro yapan ve AB’de 200 milyon € üzerinde ciroya sahip bağlı şirketi olan Türk grupları kapsamda kalacak. Ancak asıl etki dolaylıdır: kapsamdaki AB şirketleri tedarik zincirlerinde özen yükümlülüğü gereksinimleri talep edecektir. “Anti-trickle-down” korumaları sayesinde 1.000’den az çalışanı olan tedarikçiler, Gönüllü KOBİ Standardı (VSME) ötesindeki bilgi taleplerini reddetme hakkına sahip oldu. Buna rağmen, büyük AB alıcılarıyla çalışan Türk ihracatçıların ESG verisi hazırlığını sürdürmesi stratejik açıdan önem taşıyor.
Kilit mesaj: Omnibus daraltılmış bir kapsam getirdi ancak sürdürülebilirlik raporlamasını ortadan kaldırmadı; Türk şirketleri özellikle tedarik zinciri baskısı üzerinden dolaylı olarak etkilenmeye devam edecektir.
Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın Türkiye'ye Etkisi
Hangi Türk Sektörleri CBAM'dan Etkilenecek?
Türkiye ihracatının %40’ından fazlasını AB’ye yönlendiren bir ülke olarak CBAM’ın en doğrudan etkilediği ülkeler arasında. Eurostat 2024 verilerine göre Türkiye, AB’nin bir numaralı demir-çelik ithalat kaynağı konumuna yükseldi: 6,8 milyon ton çelik ihraç ederek toplam AB çelik ithalatının %12‘sini karşıladı.
🔎 Uzman Notu: Türkiye’nin çelik üretiminin yaklaşık %73,5‘i elektrik ark ocağı (EAO) teknolojisine dayanıyor. EAO tesisleri ton başına 0,6-0,7 tCO₂ emisyon üretirken, CBAM varsayılan değeri 2,3 tCO₂/ton. Bu fark, doğrulanmış gerçek emisyon verisi sunan Türk üreticilerin CBAM maliyetini önemli ölçüde düşürebileceği anlamına geliyor — ancak doğrulama altyapısının güçlendirilmesi şart.
İhracat Maliyetlerinde Beklenen Artış
Maliyet tahminleri kaynak ve senaryoya göre değişiyor. ERCST’nin analizine göre CBAM, Türk ihracatçılara Kapsam 1 ve 2 senaryosunda yıllık 771 milyon €, yalnızca Kapsam 1 senaryosunda 399 milyon € ek maliyet getirebilir. EBRD’nin Türkiye Ön Katılım Ekonomi Reformu Programı’na göre, 75 €/tCO₂e CBAM fiyatında ve Türkiye ETS’si olmadan yıllık ~138 milyon € maliyet öngörülüyor; bu rakam 150 €/tCO₂e senaryosunda 2,6 milyar €‘ya tırmanıyor. ABN AMRO’nun Mayıs 2025 analizine göre Türkiye, CBAM’a en kırılgan ülkeler arasında — toplam emtia ihracatının %2,8‘i doğrudan CBAM kapsamında. Sektör bazında, yüksek fırınlı çelik tesisleri 70 €/tCO₂e fiyatında ton başına 140-198 € ek maliyetle karşılaşabilir.
7552 Sayılı İklim Kanunu ve Türkiye ETS
Türkiye’nin ilk kapsamlı iklim mevzuatı olan 7552 sayılı İklim Değişikliği Kanunu, TBMM’de 2 Temmuz 2025’te kabul edilerek 9 Temmuz 2025’te Resmi Gazete’de yayımlandı. Kanun, ulusal emisyon ticaret sisteminin (ETS) yasal temelini oluşturuyor. Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) piyasa operatörü olarak atandı; Karbon Piyasası Kurulu karar organı olarak belirlendi. Pilot aşama 2026-2027 döneminde hayata geçecek (cezalar %80 indirimli); tam uygulama 2028‘den itibaren planlanıyor. Yıllık 50.000 tCO₂e üzerinde emisyona sahip yaklaşık 770-800 tesis MRV kapsamında izleniyor. Kritik bir husus: Türkiye ETS’si başlangıçta ücretsiz tahsisat dağıtacağından, Türk ihracatçılar kısa vadede CBAM sertifikasından düşüm yapamayacak; düşüm ancak açık artırma bazlı tahsisat mekanizmasının devreye girmesiyle mümkün olacak.
Türkiye’nin Yeşil Mutabakat Eylem Planı
T.C. Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda 16 Temmuz 2021‘de yayımlanan Yeşil Mutabakat Eylem Planı, 9 ana alan, 32 hedef ve 81 eylem içeriyor. Sınırda karbon düzenlemeleri, yeşil finans, döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir enerji planın temel ayaklarını oluşturuyor. Bakan Yardımcısı düzeyinde düzenli toplantılarla izlenen çalışma grubu 2023’e kadar beş toplantı gerçekleştirdi.
Kilit mesaj: Türkiye hem mevzuat hem de kurumsal düzeyde CBAM’a yanıt üretmeye başladı; ancak ETS pilot aşaması, CBAM düşüm mekanizması ve sektörel dönüşüm yol haritaları konusunda hâlâ kritik boşluklar var.
Şirketler İçin Yeşil Mutabakat Uyum Yol Haritası
Karbon Ayak İzi Ölçümü ve MRV Süreci
CBAM kesin rejiminde doğrulanmış emisyon verisi sunmayan ithalatçılar, gerçek değerlerden çok daha yüksek olan varsayılan değerleri kullanmak zorunda kalacak. Bu nedenle İzleme, Raporlama ve Doğrulama (MRV) altyapısı uyumun ilk ve en kritik adımıdır. Türkiye’de ISO 14064-1 (kuruluş düzeyi) ve ISO 14067 (ürün karbon ayak izi) standartlarına uygun ölçüm süreçleri yaygınlaşıyor. 2026’da ilk raporlama dönemi için her tesiste zorunlu fiziksel saha ziyareti gerekiyor; ikinci dönemden itibaren düşük riskli tesislerde uzaktan denetim seçeneği devreye girecek.
Tedarik Zinciri Dönüşümü
CBAM ve CSDDD baskısı yalnızca doğrudan ihracatçıları değil, tedarik zincirinin tamamını etkiliyor. AB’deki büyük alıcılar, tedarikçilerinden emisyon verisi, çevresel özen yükümlülüğü uyumu ve ESG beyanları talep etmeye başladı. Thyssenkrupp’un Duisburg’daki 3 milyar €’luk yeşil çelik projesi veya Holcim’in dünya genelinde 19 karbon yakalama tesisi yatırımı gibi örnekler, AB üreticilerinin tedarik zincirlerini de dönüştürme baskısı altında olduğunu gösteriyor. Türk tedarikçiler için bu durum hem bir risk hem fırsat: zamanında uyum sağlayanlar AB tedarik zincirlerinde tercih edilen partner konumuna yükselebilir.
KOSGEB, TÜBİTAK ve AB Destek Programları
Yeşil dönüşüm yatırımları için önemli finansman kaynakları mevcut. KOSGEB-Dünya Bankası Yeşil Sanayi Projesi toplam 450 milyon $ bütçeyle KOBİ’lerin yeşil dönüşümünü destekliyor; güneş enerjisi yatırımı için proje başına 14 milyon TL, döngüsel ekonomi projeleri için 4 milyon TL destek sağlanıyor. TÜBİTAK üç ayrı çağrıyla sektöre destek veriyor: 1831 programıyla mentörlük (210.000 TL), 1832 programıyla yeşil dönüşüm ticarileştirme (22,5 milyon TL) ve 1833 programıyla sanayi-akademi ağı konsorsiyum projeleri (300 milyon TL). EBRD’nin Yeşil Ekonomi Finansman Kolaylığı (GEFF), Türkiye’de 1,25 milyar € çerçeve ile enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji projelerini finanse ediyor; TSKB, Yapı Kredi Leasing, ING Türkiye gibi kurumlar aracılık ediyor.
Sonuç: Yeşil Mutabakat Bir Tehdit mi, Fırsat mı?
Avrupa Yeşil Mutabakatı, Türk ekonomisi için çift taraflı bir madalyon. Bir yanda CBAM kaynaklı ek maliyetler, uyum yükümlülükleri ve kısa vadeli rekabet baskısı var. Diğer yanda ise erken dönüşümle elde edilebilecek yeşil prim avantajı, yeni pazarlara erişim ve teknolojik modernizasyon fırsatı bulunuyor. Avrupa’da düşük karbonlu çelik primi ton başına 30-60 € arasında seyrediyor — bu, yatırımını erken yapan üreticiler için CBAM maliyetini telafi edebilecek bir getiri anlamına geliyor.
Küresel trend net: İngiltere 2027’de kendi CBAM’ını başlatıyor, Çin ETS kapsamını emisyonlarının %60’ına genişletti, Kanada ve Avustralya benzer mekanizmalar tasarlıyor. Karbon fiyatlandırması artık tek bir bloğun tercihi değil, küresel ticaretin yeni normali. 2026’da COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye için bu hem bir vitrin hem de bir sınav olacak. Hazırlığa bugün başlayan şirketler yarın “ihracat kapısının kapandığından” şikâyet etmek yerine, yeşil dönüşümü rekabet avantajına çevirecek konumda olacak.
Sıkça Sorulan Sorular
Avrupa Yeşil Mutabakatı hangi yılda imzalandı?
Avrupa Yeşil Mutabakatı bir uluslararası anlaşma değil, AB politika paketidir. Avrupa Komisyonu tarafından 11 Aralık 2019'da açıklandı. Hukuken bağlayıcı hedefleri belirleyen Avrupa İklim Yasası ise Temmuz 2021'de yürürlüğe girdi.
Green Deal ve Paris Anlaşması aynı şey mi?
Hayır. Paris Anlaşması 196 tarafı kapsayan küresel çerçeve bir anlaşmadır; yaptırım mekanizması yoktur. Avrupa Yeşil Mutabakatı ise yalnızca AB'ye özgü, hukuken bağlayıcı ve yaptırımlı bir mevzuat paketidir. Paris Anlaşması hedef belirler; Green Deal bu hedefleri somut yasal düzenlemelere dönüştürür.
CBAM tüm ürünleri kapsıyor mu?
Hayır. Şu anda altı sektör kapsamdadır: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik. 2028'den itibaren yaklaşık 180 ek alt ürün (otomobil parçaları, beyaz eşya, inşaat malzemeleri vb.) eklenmesi önerilmiştir ancak yasama süreci devam etmektedir.
Türkiye Yeşil Mutabakat'a taraf mı?
Türkiye AB üyesi olmadığı için Green Deal mevzuatına doğrudan taraf değildir. Ancak AB'ye ihracat yapan Türk şirketleri CBAM yükümlülükleri ve tedarik zinciri gereksinimleri üzerinden doğrudan etkilenmektedir. Türkiye kendi Yeşil Mutabakat Eylem Planı'nı 2021'de yayımlamıştır.
Omnibus CBAM'ı iptal etti mi?
Kesinlikle hayır. Omnibus kapsamında CBAM'da yalnızca basitleştirme yapıldı: yılda 50 tonun altında ithalat yapanlar muaf tutuldu, sertifika alım tarihi Şubat 2027'ye ertelendi ve raporlama prosedürleri sadeleştirildi. CBAM'ın özü — sınırda karbon fiyatlandırması — aynen devam etmektedir.
Kaynaklar
- European Commission – European Green Deal Ana Sayfası
- European Commission – Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) Resmi Sayfası
- European Commission – CBAM Successfully Entered into Force on 1 January 2026
- European Commission – Price of CBAM Certificates
- European Commission – Clean Industrial Deal
- European Commission – Clean Industrial Deal State Aid Framework (CISAF)
- European Commission – EU Climate Law: New Way to Reach 2040 Targets
- European Commission – Renewable Energy Targets
- European Commission – Energy Efficiency Directive
- European Commission – REPowerEU – 3 Years On
- European Commission – Simplifications for the Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)
- European Commission – About the EU ETS
- European Parliament – 2040 Climate Target: Deal on a 90% Emissions Reduction in EU Climate Law
- European Parliament – Europe’s One Trillion Climate Finance Plan
- Council of the European Union – 2040 Climate Target: Council Gives Final Green Light (Mart 2026)
- Council of the European Union – CBAM: Council Signs Off Simplification to the EU Carbon Leakage Instrument
- S&P Global – Brussels Confirms First CBAM Certificate Price for Q1 2026 at EUR 75.36/mtCO₂e
- PwC Viewpoint – ‘Omnibus’ Directive Finalised (Şubat 2026)
- Latham & Watkins – EU Sustainability: State of Play — The Conclusion of the Sustainability Omnibus Process
- Accountancy Europe – Omnibus Explained: Key Changes to the CSRD and CSDDD
- White & Case – Simplified, Not Abandoned: EU Corporate Sustainability After the Omnibus I Package
- Renewable Matter – Omnibus I, EU Backtracks on Sustainability
- EUROMETAL – EU Trade: Turkey Leads Iron and Steel Exports in 2024
- Türk Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD) – Industrialists Focus on the New Era of the EU’s Carbon Border Adjustment Mechanism
- ICAP (International Carbon Action Partnership) – Türkiye Adopts Landmark Climate Law, Paving the Way for National ETS
- ICAP – Turkish Emission Trading System Profili
- T.C. Ticaret Bakanlığı – Avrupa Yeşil Mutabakatı Resmi Sayfası
- T.C. Ticaret Bakanlığı – AB SKDM Bilgi Notu
- T.C. Cumhurbaşkanlığı AB Başkanlığı – Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
- World Bank – Carbon Pricing: State and Trends 2024
- Wikipedia – European Green Deal
- Wikipedia – Fit for 55
- Wikipedia – REPowerEU
