İklim krizine karşı en hızlı frenlerden biri olan metan emisyonları, artık uzaydan çok daha geniş bir mercekle izlenecek. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), uydu tabanlı metan tespit sistemi MARS’ın kapsamını kömür madenleri ve atık tesislerini de içerecek şekilde genişlettiğini açıkladı. Bu adım, görünmez metan sızıntıları çağının sona erdiğinin en güçlü işareti olarak değerlendiriliyor.
Paris'te Duyuruldu: MARS Yeni Sektörlere Açılıyor
UNEP’e bağlı Uluslararası Metan Emisyonları Gözlemevi (IMEO), 4 Mayıs 2026’da Paris’te küresel metan tespit sisteminde önemli bir genişlemeyi duyurdu. Fransa’nın G7 Başkanlığı çerçevesinde düzenlenen üst düzey metan etkinliğinde açıklanan plan, uyduların ilk kez kömür madenleri ve atık tesislerinden kaynaklanan emisyonları izleyebilmesini sağlayacak.
Bu genişleme, UNEP’in dünyanın en büyük 50 metan kaynağı üzerinde yaptığı analizin doğrudan bir sonucu. Söz konusu analize göre kaynakların önemli bir bölümü kömür ve atık sektörlerinden geliyor. Şimdiye kadar yalnızca petrol ve gaz tesislerine odaklanan sistem, böylece çok daha kapsamlı bir izleme yetkinliğine kavuşuyor.
UNEP İklim Değişikliği Direktörü Martin Krause, açıklamada metan emisyonlarındaki kesintilerin küresel ısınmaya karşı en hızlı çözüm olduğunu vurguladı. Krause’ye göre artık dünya, metanın nereden sızdığını bilmenin ötesine geçerek bu sızıntıları durduracak araçlara da sahip oluyor.
MARS Nedir ve Nasıl Çalışır?
Metan Uyarı ve Müdahale Sistemi (MARS), 2022 yılında COP27 İklim Zirvesi’nde tanıtılan ve dünyada bir ilk olan kamuya açık küresel uydu tespit sistemidir. Sistem, 35’ten fazla uydu enstrümanından gelen verileri yapay zekâ destekli analizlerle birleştirerek büyük ölçekli metan kaynaklarını tespit ediyor.
Tespit edilen “süper emisyon kaynakları” hakkında ilgili hükümetlere ve şirketlere otomatik bildirim gönderiliyor. Bu sayede sızıntıların hızla giderilmesi hedefleniyor. Sistem ayrıca Eye on Methane veri platformu üzerinden kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılıyor.
MARS’ın kömür ve atık sektörlerine genişlemesi, bu alanlardaki veri eksikliğini gidermek açısından kritik önem taşıyor. Çünkü bu iki sektör, küresel metan emisyonlarının büyük bölümünden sorumlu olmasına rağmen ölçüm altyapısı son derece yetersiz kalmıştı.
En Büyük Metan Kaynakları: Çarpıcı Veriler
UNEP’in 23 Nisan 2026’da yayımladığı analiz, küresel metan kirliliğinin haritasını net biçimde ortaya koydu. Analizde tespit edilen ilk 50 büyük metan kaynağı arasında çarpıcı bir dağılım dikkat çekiyor:
- 22 kömür madeni dünyanın en büyük 50 metan kaynağı arasında yer aldı
- 11 atık tesisi veya çöp depolama sahası ilk 50 listesine girdi
- En büyük üç metan kaynağından ikisi, Şili ve Hindistan’daki çöp depolama sahaları olarak belirlendi
- Hindistan’daki söz konusu saha, Mumbai’deki Kanjurmarg çöp depolama alanına denk geliyor
Bu veriler, atık yönetiminin iklim politikalarının merkezine alınması gerektiğini bir kez daha gösteriyor. Kömür madenlerindeki havalandırma sistemleri ise yer altı operasyonlarında en büyük metan salım kaynağı olarak öne çıkıyor.
Uyarı Sistemi Çalışıyor mu? Yanıt Oranları Nasıl?
MARS, 2022’deki lansmanından bu yana 33 ülkede 3.500’den fazla metan uyarısı gönderdi. Sistemin etkinliği konusunda ise karışık bir tablo söz konusu:
- Uyarılara verilen yanıt oranı bir yıl içinde yüzde 1’den yüzde 12’ye yükseldi
- 11 ülkede toplam 41 emisyon azaltma eylemi gerçekleştirildi
- Engellenen emisyonların, milyonlarca aracın yıllık karbon salımına eşdeğer olduğu hesaplandı
- Buna karşılık uyarıların yaklaşık yüzde 88’i hâlâ yanıtsız kalıyor
Bu rakamlar, tespit kapasitesi ile müdahale arasında ciddi bir uçurum bulunduğunu gösteriyor. Hükümetlerin ve şirketlerin uyarılara yanıt verme hızı, Küresel Metan Taahhüdü kapsamında 2030’a kadar metan emisyonlarını yüzde 30 azaltma hedefine ulaşılıp ulaşılamayacağını belirleyecek.
Metanın İklim Değişikliğindeki Kritik Rolü
Metan, kısa vadede karbondioksitten 80 kat daha güçlü bir sera gazı olarak biliniyor. Bu özelliği, atmosferdeki metan miktarının azaltılmasını iklim eyleminin en hızlı sonuç veren alanlarından biri haline getiriyor.
Tarihsel olarak ulusal emisyon envanterleri metan salımlarını sistematik biçimde olduğundan az gösterdi. Uydu tabanlı gerçek zamanlı veriler, bu yapısal sorunu çözmenin en güçlü yolu olarak öne çıkıyor. MARS’ın kömür ve atık sektörlerine genişlemesi de bu açıdan dönüm noktası niteliğinde.
Kaynak: UNEP — Satellite methane alerts expanded to coal and waste sectors (4 Mayıs 2026, Paris)
